Tiếng Việt một rổ, Tiếng Anh một chữ

Mọi người ai từng xem phim Ice Age (Kỷ Băng Hà) chắc còn nhớ cái cảnh nhóm Manny đứng bần thần trên vách đá. Tự dưng kẹt ở một cái độ cao nghẹt thở, dưới thì đầy "bất ổn", mà trèo bộ xuống thì tới kiếp sau mới tới nơi. Thế là cô nàng ma mút Ellie đã nảy ra một pha xử lý "đi vào lòng đất" (nghĩa đen nha!): dụ một chú khủng long cổ dài ngoẵng – chính là loài Brachiosaurus – cúi đầu xuống. Cả bọn mượn luôn chiếc cổ trứ danh làm "cầu trượt" hạ cánh an toàn, mượt mà!

Tác giả Khang Nguyễn 

1. "Đề nghị các cơ quan ban ngành tạo điều kiện thuận lợi nhất và đẩy nhanh tiến độ..."

• Đu dây thừng: "Create the best conditions and speed up/pace up the progress..." (Rất tốn hơi và yếu ớt).

• Gọi khủng long: Expedite.

• Nguồn gốc thú vị: Bắt nguồn từ tiếng Latin expedire (trong đó ex là thoát ra, pes là đôi chân). Ngày xưa, từ này dùng để chỉ việc gỡ đôi chân của ai đó khỏi bẫy rập để họ có thể chạy nhanh hơn. Cực kỳ hình tượng cho việc gỡ bỏ thủ tục hành chính!

• Ví dụ thực chiến: "We urge the authorities to expedite the project approval process." (Chúng tôi thúc giục các cơ quan chức năng đẩy nhanh quá trình phê duyệt dự án).

2. "Làm cho tình hình vốn đã tệ nay còn tồi tệ và trầm trọng hơn nữa"

• Đu dây thừng: "Make the situation worse and more serious..."

• Gọi khủng long: Exacerbate.

• Nguồn gốc thú vị: Gốc Latin exacerbare (từ acerbus nghĩa là chát, đắng, sắc nhọn). Nghĩa đen của nó là "làm cho cay đắng thêm", y hệt cảm giác bạn xát muối hoặc đổ giấm vào vết thương hở.

• Ví dụ thực chiến: "Cutting the marketing budget now will only exacerbate our declining sales." (Cắt giảm ngân sách marketing lúc này sẽ chỉ làm cho tình trạng giảm doanh số của chúng ta thêm trầm trọng).

Tiếng Việt vốn dạt dào cảm xúc và miêu tả cực kỳ chi tiết. Thử tưởng tượng diễn giả đang "lên đồng" xả một tràng dài miên man như cái vực sâu kia, nếu bạn cứ "lóc cóc" đu dây thừng dịch sát từng chữ (word-by-word), thì đảm bảo chưa qua đến bờ bên kia đã "rơi tự do" vì đứt hơi.

3. "Có mặt ở khắp mọi ngóc ngách, đi đâu cũng thấy"

• Đu dây thừng: "Appearing everywhere" / "All over the place..."

• Gọi khủng long: Ubiquitous.

• Nguồn gốc thú vị: Từ gốc Latin ubique (ở mọi nơi). Ban đầu, từ này là một thuật ngữ thần học cao siêu dùng để miêu tả sự hiện diện ở khắp mọi nơi của Chúa Trời. Ngày nay, nó được dùng để miêu tả... sóng Wi-Fi hoặc Trí tuệ Nhân tạo.

• Ví dụ thực chiến: "Smartphones have become a ubiquitous part of our daily lives." (Điện thoại thông minh đã trở thành một phần hiển hiện ở khắp mọi nơi trong đời sống hằng ngày của chúng ta).

4. "Cố tình nói vòng vo tam quốc, lấp lửng để né tránh sự thật"

• Đu dây thừng: "Speaking vaguely to avoid the truth" / "Beating around the bush..."

• Gọi khủng long: Equivocate.

• Nguồn gốc thú vị: Ghép từ aequus (bằng nhau) và vocare (gọi tên). Kỹ thuật của những kẻ lươn lẹo là cố tình dùng một từ có hai nghĩa (tương đương nhau) để đánh tráo khái niệm, khiến người nghe hiểu sai ý đồ thật.

• Ví dụ thực chiến: "When asked about the missing funds, the CEO continued to equivocate." (Khi bị hỏi về khoản quỹ thất thoát, vị CEO tiếp tục nói lấp lửng vòng vo).

5. "Có khả năng thích nghi siêu tốt, quăng đâu cũng sống, làm gì cũng được"

• Đu dây thừng: "Can adapt well and do many different things..."

• Gọi khủng long: Versatile.

• Nguồn gốc thú vị: Gốc Latin versatilis (xoay vòng, quay được), từ động từ versare (xoay chuyển). Ám chỉ một người hoặc một vật có thể dễ dàng "xoay trục" để đảm nhận bất cứ vai trò nào mà không bị khớp.

• Ví dụ thực chiến: "We need a versatile employee who can handle both sales and customer support." (Chúng tôi cần một nhân sự đa năng có thể kham cả việc bán hàng lẫn hỗ trợ khách hàng).

6. "Xóa bỏ, nhổ tận gốc, tiêu diệt hoàn toàn không để lại mầm mống"

• Đu dây thừng:"Remove completely from the root" / "Destroy..."

• Gọi khủng long: Eradicate.

• Nguồn gốc thú vị: Bắt nguồn từ tiếng Latin eradicare (e = ra ngoài, radix = cái rễ). Nghĩa đen của nó là hành động nhổ bật gốc rễ của một cái cây ném đi. Rất chuẩn mực khi nói về việc loại bỏ dịch bệnh hay nghèo đói!

• Ví dụ thực chiến: "The global initiative aims to eradicate extreme poverty by 2030." (Sáng kiến toàn cầu nhắm tới mục tiêu xóa bỏ tận gốc tình trạng nghèo đói cùng cực vào năm 2030).

Đó chính là kỹ năng "Đóng gói" ngôn ngữ (Encapsulation). Thay vì rặn ra cả một cụm tiếng Anh dài lết bết, hãy chốt hạ bằng một từ vựng học thuật duy nhất. Một chữ thôi nhưng bắc luôn thành cái cầu vững chãi, khiến khách hàng vỗ đùi đánh đét: "Tuyệt vời, phiên dịch đỉnh của chóp!".

7. "Tự nhiên xảy ra cùng một lúc một cách vô cùng tình cờ và thật bất ngờ"

• Đu dây thừng: "Happen at the exact same time by chance..."

• Gọi khủng long: Coincide.

• Nguồn gốc thú vị: Từ Latin com- (cùng nhau) + incidere (rơi vào). Hình ảnh gốc là hai sự vật hoàn toàn khác biệt tự nhiên "rơi trúng" vào nhau tại cùng một điểm trong không gian hoặc thời gian.

• Ví dụ thực chiến: "My business trip to Tokyo happens to coincide with the cherry blossom season." (Chuyến công tác Tokyo của tôi tình cờ trùng khớp vào đúng mùa hoa anh đào).

8. "Làm cho ai đó hạ hỏa, bớt sùi bọt mép bằng cách nhún nhường/đáp ứng yêu cầu"

• Đu dây thừng: "Make someone calm down and less angry..."

• Gọi khủng long: Appease.

• Nguồn gốc thú vị: Bắt nguồn từ tiếng Pháp cổ apaisier (a + pais, trong đó pais là hòa bình/peace). Nghĩa là mang lại hòa bình bằng cách nhượng bộ, xoa dịu kẻ đang giận dữ.

• Ví dụ thực chiến: "The company offered a full refund to appease the angry customers." (Công ty đã đề nghị hoàn tiền 100% để xoa dịu những khách hàng đang nổi giận).

9. "Đền bù, bù đắp cho những tổn thất, thiệt hại, đau thương mất mát"

• Đu dây thừng: "Make up for the loss and damage..."

• Gọi khủng long: Compensate.

• Nguồn gốc thú vị: Tiếng Latin compensare (cân đo đong đếm). Hình ảnh xa xưa là việc bạn đặt những đồng tiền vàng lên một bên đĩa cân, sao cho nó nặng bằng đúng với những thiệt hại nằm ở đĩa cân bên kia.

• Ví dụ thực chiến: "The supplier must compensate us for the delayed shipment." (Nhà cung cấp phải bồi thường cho chúng ta vì lô hàng bị giao trễ).

10. "Ngồi thiền, suy nghĩ một cách vô cùng cặn kẽ, thấu đáo, trằn trọc băn khoăn"

• Đu dây thừng: "Spend a lot of time thinking very carefully..."

• Gọi khủng long: Contemplate.

• Nguồn gốc thú vị: Từ tiếng Latin contemplari. Thời La Mã cổ đại, các thầy tư tế thường dọn sạch một khoảng không gian trống (gọi là templum - nguồn gốc của từ temple / đền thờ) để ngồi tập trung quan sát hướng bay của bầy chim nhằm dự đoán điềm báo. Từ đó, "contemplate" ám chỉ sự suy ngẫm vô cùng sâu sắc và tĩnh lặng.

• Ví dụ thực chiến: "The board of directors needs time to contemplate the merger proposal." (Hội đồng quản trị cần thời gian để suy nghĩ thấu đáo về đề xuất sáp nhập).

Nghệ thuật phiên dịch không nằm ở chỗ ai thi xem dịch dài hơn để giành giải "hành hạ thanh quản", mà nằm ở sự tinh tế khi gọi đúng chú "khủng long" ra bắc cầu. Chốt đúng từ, hiểu sâu nguồn gốc, bạn không chỉ nhàn thân mà còn giúp thông điệp của diễn giả găm thẳng vào não người nghe một cách bén ngót!

Xem thêm nhiều bài viết hay tại Kho Từ Vựng Chuyên Ngành Miễn Phí trên website hocphiendich.com

=====================

Để đặt lịch đội ngũ phiên dịch AKT hay nhận tư vấn miễn phí cho dự án sắp tới, liên hệ ngay:

• Hotline: 0888 170069
• Email: info@phiendichvien.com 
• Facebook fanpage: Phien Dich Vien by AKT

>> Xem thêm các sự kiện mới nhất tại Youtube Phien Dich Vien by AKT